Scheepswerf  Kuijkhoven1923

een historische locatie

Er zijn vergelijkbare steden met water die door waterrecreatieve investeringen nu havensteden genoemd kunnen worden: Leiden, Schiedam, Tilburg, Gouda, Dordrecht, Amersfoort e.a.  Deze investeringen zijn nautisch van aard en hebben een groei van het aantal bezoekers aan de stad opgeleverd. Zodoende werd de waterrecreatie een van de economische peilers van (rivier)havensteden. Als wij economisch kijken naar waterrecreatie in Haarlem, moeten we het hele Spaarne qua KANSEN bezien. Als Haarlem inderdaad meer bezoekers krijgt, levert dat meer op aan gezelligheid, bedrijvigheid, omzet, werkgelegenheid, inkomsten, imago, identiteit en Haarlem-Promotie!

Wie leggen er in Haarlem aan:

1. Beroepsvaart (grint en zand)

2. Chartervaart (vakantie voor groepen)

3. Zeil- en motorboten groot en klein

4. Sloepen (varend door de stadswateren)

5. Historische schepen bv rivierklippers, stoomslepers)

6. Rondvaartboten t.o. Spaarne 11

7. Allerhande kleine bootjes

NB. Er is een groeiend tekort aan aanlegplaatsen voor Haarlemmers die graag een boot(je) willen afmeren in de eigen stad.

Wat is de vraag vanuit het waterrecreatief aspect:

1.Charterschepen met groepen mensen aan boord vergen meer ruimte om als Haarlem optimaal te kunnen “profiteren”van de bezoeken van deze schepen aan Haarlem

2.Plek voor historische schepen à la Gouda en Leiden. Bijvoorbeeld rivierklippers zoeken winterberging (prachtgezicht)

3.Milieuschip De Berezina zoekt plek.

4.Doorvaarders vanwege de staande-mast-route “moeten verleid" worden één of twee nachten in Haarlem door te brengen.

5.Het gemeentelijk Havenkantoor heeft hard nieuwbouw nodig.

6 De succesvolle Haarlemse scheepswerf  Kuijkhoven moet van de huidige plek in noord weg en wil graag richting Scheepmakersdijk waar grootvader Kuijkhoven zijn werf al had. De wereldbekende zeezeiler Van de Velde bijvoorbeeld is klant van deze Kuijkhoven!

7. Grote winterstalling aan het Noorderbuitenspaarne voor zeil- en motorboten.

8. De rondvaartboten voor Spaarne 11 moeten richting Adriaan verhuizen

9. De oerhaarlemse sleepboot van de oerhaarlemse scheepswerf Zuidam

10. kano- en roeibotenvoorziening(en)

Wat is het huidige aanbod in de binnenstad?

De nu aanwezige steigers in het Spaarne Eén douche, één toilet. Een paar water- en electraplaatsen. Een scheepsbenodigdhedenwinkel.

Waar liggen kansen? Kansen op welke ontwikkeling?

Ooit was het begrip Spaarnesprong/ Vergrote Binnenstad actueel. Die term houdt in dat de Haarlemse Binnenstad groter bezien moet worden dan de omgeving Grote Markt en dat het noodzakelijk is om over het Spaarne te kijken om Haarlem verder te ontwikkelen niet alleen voor wonen, maar ook voor bedrijvigheid in bv. toerisme, cultuur en zakelijke dienstverlening. “Mengen”mag weer omdat eenzijdig ontwikkelen monotone stukken stad oplevert met alle daarbij behorende nadelen zoals het ontbreken van eigenheid, bedrijvigheid en sfeer.

In Haarlem wordt de Nieuwe Energie (EBH-terrein) ontwikkeld, er zijn  nieuwe buurten gebouwd in de Harmenjanswijk en Droste komt tot uitvoering. Bij die omgeving liggen:

a. molen De Adriaan e.o. met kansen voor kleinschalig werken, horeca en toerisme, wonen en de hellingen die in oude staat hersteld worden

b. De Oostvest geeft kansen voor moderne stadsmuurwoningen om als het ware de grens van de binnenstad te markeren (let wel: overkant Spaarne), en wie weet welke injectie de oerhistorische Spaarnwouderstraat met stadspoort krijgt.

c. Cavexgebied met vier eigenaren – gemeente, Cavex en twee ontwikkelaars

d. Tussen de bruggen (Drijfriemenfabriek e.o. incl. Dantuma-particuliere eigenaar).

Er zijn kansen in dat gebied op het verbinden van allerlei losse ontwikkelingen van woon-, werk- en recreatiegebieden, zodat Haarlem wat betreft activiteiten, evenementen, toerisme, sfeer, ambiance, imago en identiteit niet alleen maar de binnenstad aanbiedt maar ook de stad over het Spaarne.

NB. Misschien komt ooit het water terug in de Papentorenvest en de Oostvest.

Schepen moeten kunnen aanleggen straks aan de Figeekade, bij de Oerkap (Nieuwe Energie), bij de  Adriaan. Historische schepen moeten o.a. kunnen liggen aan de Hooimarkt en de Friese Varkensmarkt. De Nieuwe Gracht is denkbaar als aanvulling op de sloepencapaciteit.      

Waarom een Spaarnehaven?

Haarlem moet  doorvaarders willen binden om ook tijd door te brengen ín de stad. Het Spaarnegebied  biedt economische toeristische kansen waardoor het toeristisch imago  verbreed wordt en daardoor versterkt!

Daarvoor zijn nodig:

1. aanlegplaatsen

2. nautische faciliteiten o.a.:

a. afvoer afval en vuil water

b. sanitair

c. reparatie en aanschaf (werf en winkel)

3. havensfeer

4. ambiance : evenementen/activiteiten (vaardagen!).

5. gastvrijheid: service, verbeterd brugregiem, tarieven niet te hoog.

Deze voorwaarden kan Haarlem realiseren in het te ontwikkelen Cavexterrein in het Scheepmakerskwartier  dat in het noorden de spoordijk heeft en in het zuiden het overgebleven stukje Papentorensingel. Dit gebied is het enige gebied dat in aanmerking komt voor het ontwikkelen van een stadshaven voor passanten met minimaal 60 aanlegplaatsen, reparatiemogelijkheid, scheepsvoorzieningenwinkel, allerlei noodzakelijke nautische voorzieningen, horeca, havensfeer en havenambiance. Er moet een logische verbinding zijn met het molengebied en het gebied tussen de bruggen en Droste en de Nieuwe Energie (EBH-terrein) en Figee.

Ook moet er plek gezocht worden voor minimaal tien historische schepen. Een mooi voorbeeld qua uitvoering hiervoor is Leiden en Gouda met zijn museumhaven.

NB. Leiden heeft een beleidsplan en overweegt een tweede haven binnenstadshaven aan te leggen. Breda graaft zijn gedempte binnenhaven weer uit. In ieder geval wordt het wateroppervlak vergroot en ook dat is hard nodig!

Stadshavens zijn havens in oude steden waardoor de rivier loopt. Dat betekent dat de sfeer van zo’n stadshaven nauw gelieerd is aan de sfeer van de oude binnenstad. Die sfeer is een van de belangrijkste succesfactoren van stadshavens. Dat betekent voor de Spaarnehaven dat het beeldkwaliteitsplan van eminent belang is. Zeker als het om recreëren en wonen (bestaande woningen) gaat is het komen tot passende beeldkwaliteit voorwaardelijk voor een harmonieus ervaren werk-, woon- en toerismeklimaat.. Een sfeer die vervreemdt van de binnenstad mag niet toegestaan worden. Er moet sprake zijn van “ logische opeenvolgende sferen” van binnenstad via de molenomgeving naar het Cavexterrein. Buiten de invloedssfeer van de binnenstad krijgt de moderne architectuur uiteraard alle ruimte (Droste, Damaststraat e.o.)

Makkelijk? Moeilijk?  Voorwaarden?

Realistisch bekeken is het realiseren van een Spaarnehaven zoals boven omschreven, lastig.

Er zijn namelijk vier grondeigenaren waaronder de gemeente. Er is een ontwikkelaar (Principaal) wiens plan uitgekozen is om uitgevoerd te worden. Na gesprekken met bewoners en de Spaarnehavenmotie van de Gemeenteraad is de Principaal de plannen gaan aanpassen. Uiteindelijk moet de Gemeenteraad de plannen toetsen aan een programma van eisen.

Het kan niet zo zijn dat de ontwikkelaar uiteindelijk bepaalt hoe een belangrijk stukje stad er uit ziet! Tegelijkertijd bestaat er ook geen gemeenteraads- of college- of stichtingspaarnehavenarchitectuur.

Kiezen  uit twee of drie beeldkwaliteitsplannen is wenselijk(democratisch).

Het College zal de Gemeenteraad de financiële kaders moeten laten zien.

Er zijn vier eigenaren. Er moet dus verworven (of meegedaan) worden. Er moet hoogst waarschijnlijk gesaneerd worden. Grondprijs is naar verwachting hoog. Des te belangrijker zijn de eventuele investeringen van een autonome economische trekker die het aantrekkelijk maakt om als economische aanjager of/en als overheid of/en als commerciële derden te investeren in de Spaarnehaven.

Het College zal de subsidiemogelijkheden moeten onderzoeken.

Het College moet aangeven in hoeverre er sprake kan zijn voor PPS of wordt alles aan de ene ontwikkelaar overgelaten? Wat vìndt de Gemeenteraad van dat laatste? Onder welke voorwaarden? Werkt de Principaal samen met andere eigenaren in dat gebied? Is de Principaal de enige verwervende partij? Is het mogelijk dat alle nautische voorzieningen als kades, meerpalen enz. niet door de ontwikkelaar (huizenbouwer) worden gebouwd maar òf door de gemeente òf door derden en apart van het gehele plan te financieren?

Het College moet aangeven hoe het beeldkwaliteitsplan vastgesteld wordt.

De Gemeenteraad moet willen dat de ontwikkeling van zulke goede kansen voor Haarlem op tijd besproken wordt in zijn vergadering.

De Gemeenteraad heeft tot nu toe geen realisatieovereenkomst of VO/DO bekrachtigd, de ontwikkelaar is nog steeds bezig “voor eigen risico”.

Tot slot een paar praktische punten:

1. het stadsbeeld vanaf de Prinsenbrug blijven onaangetast en dan wordt bedoeld het beeldspel van de Adriaan, de Bakenessertoren en de Bavo.

2. De molen moet wel kunnen blijven draaien (molenbiotoop)

3. Het Cavexgebouw moet verworven worden door de ontwikkelaar of door de gemeente of door derden of door een PPSconstructie. Het zuidelijkste stuk van de Cavexgebouwen blijve staan (historische schoorsteen plus rijtje puntgevels) voor horeca met unieke terrassen aan het water. Een vierkant gebouw in het molenbeeld (gezien bij de eerste presentatie van de stand van zaken) werkt net zo vervreemdend als het voormalige ziekenfondsgebouw in het beeld van de Amsterdamse Poort!

4. Het bestemmingsplan in de gaten houden.

5. Wijkbewoners goed blijven”meenemen”.

6. Criteria voor beeldkwaliteit vaststellen.

7. Drijfriemenfabriek wordt ingepast

8. Plan een touringcarwachtplek

9. De regio schreeuwt om hotelruimte!, dus een hotel bij de spoordijk!

10. Parkeren onder de grond als er een (kans)rijke autonome economische drager zich aandient

11. Bijvoorbeeld een onderneming als Holland Casino op de plek van de Drijfriemenfabriek en Dantuma over het spoor heen inclusief i en j!!

NB. De vergrote binnenstad slaagt als de omgeving van de spoordijk en de bruggen ingevuld is door een autonome economische (publiekaantrekkende) bedrijvigheid die een actieve overgang bewerkstelligt tussen de Binnenstad en Nieuwe Energie door aanjager te zijn van de nautische activiteiten d.m.v. de Spaarnehaven inclusief De Adriaen e.o..

Ter afsluiting:

Romanticus, dromer, realist, techneut, zeelieden, burger, wandelaar, koffiedrinker, econome, bedrijver, serveerster, liefhebber, kortom heel, heel veel Haarlemmers zien veel in de Spaarnehaven! Grote kansen voor Haarlem op het gebied van toerisme, werken, sociale werkgelegenheidsprojecten, evenementen, injectie molengebied, invulling Spaarnesprong, imago, identiteit als Spaarnestad en maximale Haarlem-Promotie!

Concept ter vaststelling in de Stichting Spaarnehaven